Leven en leren in vrijheid – democratisch onderwijs

Jaren geleden is het nu dat ik in aanraking kwam met democratisch onderwijs. Democratische scholen zijn scholen waarin iedereen, leerlingen en staf, een gelijke stem heeft. Waar kinderen zelf verantwoordelijk zijn voor hun ontwikkeling. Een school zonder klassen, zonder opgelegde toetsen.

Toen ik voor het eerst van democratisch onderwijs hoorde, inmiddels een jaar of 6 geleden, wist ik niet wat ik ervan moest vinden. Enerzijds prachtig; ik zou erg gelukkig zijn geweest op zo’n school. Maar zouden deze kinderen wel alles leren wat ze nodig hebben in het leven? De praktijk wijst uit van wel. Het vergt wel loslaten. Want wie zegt dat alles wat wij op school hebben geleerd noodzakelijk was? En hoeveel weten we eigenlijk nog van wat we op school hebben geleerd? Vaak werkt het zo: er komt een toets aan. Leerlingen leren even héél hard voor de toets. Ze halen een voldoende (of niet), en daarna vergeten ze een groot deel van de opgedane kennis weer. Omdat het niet belangrijk voor hen was, althans – niet op dat moment. Bij democratisch onderwijs werkt het anders. Een leerling heeft een interesse of komt iets tegen waarvan wordt gemerkt dat het handig is om het te beheersen. Een leerling dompelt zich erin onder, zuigt alle kennis in zich op als een spons. Op deze manier leert het de benodigde vaardigheden veel sneller, en er wordt een stuk minder van de opgedane kennis vergeten.

Inmiddels ben ik volledig overtuigd van democratisch onderwijs. Ik zie dat het werkt. Een andere manier van leren zou ik niet meer willen voor mijn kinderen. Nee, daarvoor hoeven ze niet eerst vast te lopen binnen een reguliere school en zelfs al zouden ze er niet vastlopen: ik geloof dat regulier onderwijs hen zou beperken in hun ontwikkeling. Je niet onder kunnen dompelen in dat waar op dat moment je passie ligt, is een beperking.

Ik vraag het me steeds af: we zijn allemaal zo ontzettend verschillend van elkaar. Waarom proberen we dan krampachtig om alle kinderen eenzelfde basis mee te geven? De basis van een vlinder is anders dan de basis van een vis. Probeer een vlinder te laten zwemmen en hij zal verdrinken. De vis zal geen adem meer kunnen halen wanneer je hem zou proberen te laten leven in de lucht, daarvoor hoeven we niet eens te proberen hem te laten vliegen. Waarom dan proberen alle kinderen in dezelfde mal te gieten terwijl ze zo verschillend van elkaar zijn?

Binnen een democratische school zijn leerlingen vrij om zich te ontwikkelen op de manier die bij hen past, in het tempo dat bij hen past en in de gebieden die bij hen passen. De hele dag rekenen is oké. De hele dag schilderen is oké. De hele dag lezen is oké. De hele dag spelen is oké. Alles is leren, je kunt niet níet leren.

Ik denk even terug. Ik had geluk op school – ik hoefde niet heel erg mijn best te doen om voldoendes te halen. Huiswerk heb ik thuis vrijwel nooit hoeven maken, waardoor ik relatief veel tijd had om te doen waar ik blij van werd. Als jong kind speelde ik, buiten schooltijd, hele dagen buiten. Ik heb over slootjes kunnen springen en in bomen mogen klimmen zonder dat er iemand bij stond om te vertellen dat het misschien weleens gevaarlijk zou kunnen zijn. Er is ook veel tijd verloren gegaan: veel op school vond ik leuk en ging me gemakkelijk af, maar rekenen – daar snap ik tot op de dag van vandaag nog vrij weinig van, ondanks alle uren les die ik erin heb gehad. Ik heb er zelfs een soort aversie tegen ontwikkeld, word een beetje zenuwachtig wanneer ik iets uit moet rekenen. Terwijl wanneer ik het had kunnen leren op het moment dat ik daar klaar voor was, op een manier die bij me paste, zonder klokje bij de breuken om te zien hoeveel ik er foutloos kon maken binnen een bepaalde tijd, dat waarschijnlijk anders was gelopen. Uren bijles heb ik gehad voor wiskunde om er een voldoende op mijn eindlijst voor te halen. Voor kennis die ik daarna heel snel weer heb verdrongen.

Ik was een vrij brave leerling. Ik deed wat er van me werd gevraagd. Later in mijn leven heb ik moeten leren om te luisteren naar wat ik zelf graag zou willen (leren), waar ik zelf blij van werd. Als ik dan de jonge leerlingen op een democratische school dat al zie kunnen (of eigenlijk: zie dat het bij hen nog niet is áfgeleerd), dan word ik daar heel blij van.

Ik geloof dus niet dat democratisch onderwijs alleen een goede leeromgeving is voor kinderen die op een andere school niet op hun plek zijn. Ik geloof dat het voor alle kinderen goed zou zijn om, zowel in de thuissituatie als op school, te kunnen leren en leven in vrijheid. In een schoolgebouw moeten zitten om dingen te doen die een ander je opdraagt en waarvan je het nut niet inziet (en die waarschijnlijk (op dat moment) dus ook helemaal niet nuttig (voor je) zijn) ervaar ik niet als leven in vrijheid.

Daar schreef Peter Hartkamp nog een interessant boek over trouwens: Het gedwongen onderwijs voorbij. Over de rechten van het (jonge) kind binnen het onderwijs, en hoe deze worden geschonden.

Mooi vind ik om te merken dat steeds meer mensen merken dat democratisch onderwijs werkt, inclusief overheidsinstanties. De school waarmee ik zes jaar geleden in aanraking kwam (De Kampanje) moest sluiten in verband met boetes die ouders opgelegd kregen omdat ze hun kind naar een school lieten gaan die niet erkend werd – de onderwijsinspectie weigerde De Kampanje te erkennen als school. Inmiddels groeit het aantal democratische scholen in Nederland gestaag én de scholen worden erkend.

Helaas ontvangen veel democratische scholen nog geen subsidie van de overheid. Om subsidie te ontvangen moeten scholen aan bepaalde eisen voldoen en één daarvan is het afnemen van toetsen – het verplicht afnemen van toetsen staat haaks op de visie van natuurlijk leren. Als een leerling een toets wil maken is dat prima, maar dan moet dat zijn omdat dat vanuit de leerling zelf komt, en niet omdat dat wordt opgelegd.

Hoewel de ouderbijdrage voor democratische scholen fors is, liggen de werkelijke kosten van de scholen veel hoger (binnen het reguliere onderwijs is er gemiddeld 6.900 euro per basisschoolleerling per jaar beschikbaar. In het voortgezet onderwijs ligt dat bedrag nog hoger. Bron: https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/financiering-onderwijs/overheidsfinanciering-onderwijs). Veel mensen die er werken, werken er tegen een vrijwilligersvergoeding. Vanuit passie en overtuiging dat dit type onderwijs werkt. Sommige scholen proberen ook op andere manieren wat geld bij elkaar te krijgen voor hun school. Zo organiseert oudervereniging FILOS aanstaande zaterdag een festival *klik* waarvan de opbrengst naar sociocratische leeromgeving LOS Deurne gaat. Wees welkom! Het belooft een leuke dag te worden. Ook ik zal er aanwezig zijn met een stand van Verwonderwereld.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *